Çox
gədim zamanlardan başlayarag insan cəmiyyətləri vaxtı
ölçmək üçün təbiətdəki ''saatlardan'' - dövri
(tsiklli, periodik) təbiət hadisələrindən istifadə
etməyi öyrəniblər: Yerin öz oxu ətrafında fırlanması
nəticəsində baş verən gecə-gündüz hadisəsi ,
Ayın Yer ətrafında fırlanması nəticəsində 29,53
günlük dövrlə (periodla) təkrarlanan Ay fazaları
və , nəhayət, Yer kurəsinin Günəşin ətrafında
fırlanması nəticəsində 365,24 günlük dövrlə təkrarlanan
il mövsümləri.
Gədim Çində gün, ay, il dövrlərindən başga, uzunluğu
60 ilə bərabər olan dövrdən də istifadə etmişlər.
İmperator Xuandinin (b.e. əvvəl 26-cı əsr) vaxtında
''gançji'' (''gövdə və budaglar'') prinsipinə əsaslanan
dovri ilsayma sistemi tətbig olunmuşdu: hər ilə növbəylə
12 heyvandan - siçan, inək, pələng, dovşan, əjdha,
ilan, at, qoyun, meymun, toyug, it, donuz və beş əsas
təbii ünsürdən - od, torpaq, metal, su və ağacdan
birinin adı verilirdi. Nəticədə hər 60 ildən bir
təkrarlanan il dövrləri alınırdı.
Dövr daxilində illəri heyvan rəngini dəyişməklə
də adlandırırdılar: 60 illik dövrün, məsələn,
əjdaha illəri olan 5-ci, 17-ci, 29-cu, 41-ci və 53-cü
illəri, uyğun olaraq, ağ əjdaha, gara əjdaha, göy
əjdaha, qırmızı əjdaha və sarı əjdaha ili adlanılırdı.
Belə dövri təqvim Çində 1911-ci ilədək tətbiq
olunurdu və Cin tarixinin il hesabı sülalənin dəyişdiyi
vaxtdan başlayırdı.
60 illik dövri təqvimin istifadə olunmasinin təcrubi
əsaslara da söykəndiyini də ehtimal edirlər. Belə
ki, ağac həlgələrinin qalınlığının paylanmasında
da 60 illik dovrilik olması üzə çıxarılıb. Bu isə
təbiətdə belə dövriliyin olması deməkdir. Günəş
aktivliyində 60 illik dövrilik yoxdur, amma qeofiziki
indekslərdə bu dövrilik izlənilib.
